Bijzonder historisch boek vormt waardevolle aanvulling op de collectie
FRANEKER – Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium heeft een bijzonder en zeldzaam historisch werk in ontvangst genomen: de Atlas Céleste de Flamstéed, approuvée par l’Académie Royale des Sciences (Parijs 1776), editie 2a. Het boek is uitzonderlijk compleet en verkeert in opvallend goede staat, wat het een museaal waardevol object maakt.
Op 9 december werd de Atlas Céleste officieel overhandigd door eigenaar dhr. van Dam, aan Adrie Warmenhoven, directeur van het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium. Het planetarium neemt de atlas op in zijn collectie en draagt vanaf nu zorg voor het behoud van het boek en zorgt ervoor dat het voor toekomstige generaties in optimale staat bewaard blijft, zodat het verhaal van de sterrenkunde uit Eisinga’s tijd nog jarenlang kan worden doorgegeven.
“We zijn de familie Van Dam zeer dankbaar. De atlas vertelt niet alleen een verhaal over de sterrenhemel, maar ook over de mensen die het boek generaties lang hebben bewaard. Het is bijzonder dat een boek dat zo zorgvuldig is doorgegeven, nu zijn weg vindt naar een plek waar het verhaal van de sterren nóg verder wordt verteld.” Aldus, Adrie Warmenhoven.
Eise Eisinga bouwde zijn planetarium tussen 1774 en 1781, gedreven door zijn liefde voor de astronomie en zijn wens om een zo breed mogelijk publiek inzicht te geven in het functioneren van het heelal. De Atlas Céleste sluit nauw aan bij deze gedachte. Het boek bevat dertig gravures van sterrenbeelden en de sterrenhemel, en geeft daarmee een nauwkeurig beeld van de astronomische kennis in precies de periode waarin Eisinga aan zijn planetarium werkte.
“We zijn voortdurend bezig ons verhaal over Eisinga en zijn tijd verder te verdiepen. Deze atlas krijgt daarin zeker een rol en zal in de toekomst een passende plek krijgen binnen onze tentoonstelling. Het boek toont de sterrenhemel zoals Eisinga die kende en vormt daarmee een waardevolle bron die ons helpt het verhaal van Eisinga en zijn tijdgenoten nog rijker en completer te vertellen,” vertelt Josse Pietersma, conservator Koninklijk Eise Eisinga Planetarium.
Zeldzaam en in uitzonderlijk goede staat
Uit 19e-eeuwse aantekeningen blijkt dat het boek intensief is gebruikt, maar desondanks is het altijd met grote zorg behandeld door de opeenvolgende eigenaren. Op het schutblad van de atlas staat de naam J.D. van der Plaats, de overgrootvader van de schenker, dhr. van Dam. Van der Plaats werkte als leraar schei- en natuurkunde aan de Rijks Veeartsenijschool in Utrecht, de voorloper van de huidige faculteit Diergeneeskunde. Daarnaast had hij een brede belangstelling voor geodesie, meteorologie, statistiek en optica. De atlas weerspiegelt daarmee niet alleen de astronomische kennis van zijn tijd, maar ook de veelzijdige wetenschappelijke interesse van zijn voormalige eigenaar.
